Taalvraagjes

[Maria]

Hallo allemaal, ik heb een paar vraagjes:

- de gebiedende wijs in het Pools; welke werkwoordsvorm gebruik je dan? In het Nederlands gebruik je de stam: 'ga weg!' Is dit in het Pools ook zo of zeg je bijvoorbeeld 'gaat weg'.

- gebruik van mannelijke en vrouwelijke woorden: ik heb ooit eens ergens gehoord dat de vorm die je gebruikt afhankelijk is van je eigen geslacht. Ik weet even geen beter voorbeeld dan een scheldwoord, sorry als dat hier niet mag.. Maar dat een man dus 'kurwo' zegt ipv 'kurwa', ook al zegt hij het tegen een vrouw. Hij zegt dan 'kurwo' omdat hij zelf mannelijk is. Of is dit onzin en gaat het over het onderwerp waar je een uitspraak over doet?

En hoe zit het met bezittelijk voornaamwoord? Bijvoorbeeld 'mijn huis'. Zeg ik dan als vrouw zijnde 'moja dom' of zeg ik gewoon 'mój dom' omdat het woord 'dom' mannelijk is?

Alvast bedankt =)

[pietje bell]

Maria, dom is mannelijk,het is dus moj dom.
De geslachten moet je niet figuurlijk op vatten.Maar grammaticaal.
Alle woorden die eindigen op een a zijn vrouwelijk en op een o onzijdig,de rest is mnlDit zijn woorden die eindigen op een medeklinker.Er zijn een paar woorden met een uitzondering,b.v expedientka,sprzedawca [verkoper]en zo nog een paar.
Maar in het meervoud veranderen deze uitgangen ook weer.B.v szampon[sampo] wordt szampony.Szampon is een mnl woord.En veranderen ook van vorm.b.v tydzien[week]wordt tygodnie,dzien[dag]wordt dni.Een maand ,miesiac,twee drie en vier maanden,miesiace,vijf maanden en meer,dus zes ,zeven,enz miesiecy.Gebiedende wijs.ALs je een verzoek doet aan iemand die je met U aanspreekt,zeg je b.v,Niech Pani spokojnie je dalej.Of tewel.Eet U rustig verder ,mevrouw.Je kan het ook met het woordje prosze [alstublieft]+ het hele werkwoord.Het laaste is vriendelijk,het eerst niech is dwingend.De Poolse taal is ontzettend moeilijk,maar als je er in geinterresseerd bent is het tedoen.Groeten Jozef.O sorry groeten Pietje Bell.

[Maria]

Dank je Jozef/Pietje Bell ;)
Ik dacht ook al dat je naar het geslacht van de woorden moest kijken, aangezien dat in andere talen ook zo is, maar iemand anders was er echt van overtuigd dat je naar je eigen geslacht moest kijken.

Nog even over dat gebiedende wijs: jij geeft nou een voorbeeld van iemand die je met U aanspreekt en geeft een nette gebiedende wijs. Hoe zit het als je iemand met Je aanspreekt en niet netjes wilt zijn? Doe dat! Eet op! Ga weg!

[pietje bell]

Ty +werkwoord =jij +werkwoord.
b.v czy ty nie wiesz ,ze [ja ]ty nie lubie.Weet je het niet,dat ik je niet mag.
b.v.czy ty nie rozumiesz,ze [ja] ty nie lubie.Begrijp jij niet ,dat ik je niet mag.
En dan zijn er nog de vulgaire woorden.

[Plievo]

Maria, dom is mannelijk,

Tja, Maxima heeft dit al eens gezegd tegen Willem=Alexander.

[Maria]

Ok, bedankt voor alle antwoorden so far, maar nu weet ik eigenlijk nog altijd niet hoe je de gebiedende wijs zegt :-p En dan heb ik het niet over de beleefde vorm.

Dus, wie vertaalt voor mij 'ga weg!!'
Volgens het woordenboek is 'weg gaan':
odchodzić/odejść of
oddalać się/oddalić się

Misschien zijn er nog andere woorden voor 'weg gaan' in het Pools, maar als iemand het met deze versies wil vertalen, kan ik het vergelijken met de uitgangen die in het woordenboek staan.

[Przyrodnik]

Mijn stagebegeleider in Bialowieza riep altijd "Oetsjekaj!" tegen een steeds terugkerende zwerfhond.

[Dorenda]

Mijn stagebegeleider in Bialowieza riep altijd "Oetsjekaj!" tegen een steeds terugkerende zwerfhond.

"Uciekaj!" schrijf je dat. ;) "Uciekać" betekent "vluchten, wegrennen".

Hoe de gebiedende wijs er precies uitziet in het Pools is moeilijk in een paar woorden uit te leggen, want dat is verschillend afhankelijk van waar de stam op eindigt. Hieronder een stukje uit een grammaticaboek (ik hoop dat het Engels geen probleem voor je is).

The imperative or command form of the verb is usually equivalent to the stem of the 3rd pers. sg. present tense form of the verb, obtained by dropping -e, -ie, -y, -i, or by adding j to -a:
pisać piszę, piszesz, pisze, imperative pisz write!
iść idę, idziesz, idzie, imperative idź go!
kończyć kończę, kończysz, kończy, imperative kończ finish!
kupić kupię, kupisz, kupi, imperative kup buy!
czekać czekam, czekasz, czeka, imperative czekaj wait!

These are singular forms. The plural is formed from the singular by adding the ending -cie: idźcie go! (2nd p. pl.). The ending -my can be added to form a first-person plural form of exhortation: czekajmy let's wait!

Exceptional imperative forms include verbs in -awać -aję -ajesz, whose imperatives end in -awaj, e.g., wstawać wstaję, imper. wstawaj get up, and the following:
jeść jem jesz, 3.pl. jedzą, imperative jedz eat!
powiedzieć powiem, powiesz, 3.pl. powiedzą, imperative powiedz say!
rozumieć rozumiem, rozumiesz, 3.p.pl. rozumieją, imperative rozum
wziąć wezmę weźmiesz, imperative weź take!

The imperative is often accompanied by the word proszę please: Proszę wejdź Please come in. The formal imperative (see below under Formal Speech) is formed with the particle niech let plus the 3rd pers. form of the verb: Niech pani usiądzie. Why don't you sit down (madam)? Niech pan się nie śmieje Don't laugh, sir!

De gebiedende wijs van de woorden die jij in het woordenboek hebt gevonden ziet er zo uit:
odchodzić -> odchodź(cie)!
odejść -> odejdź(cie)!
oddalać się -> oddalaj(cie) się
oddalić się -> oddal(cie) się

Nog even over dat woordgeslacht. Dat is inderdaad, zoals in de meeste andere talen, afhankelijk van het woord waar het op slaat. Dan hebben we het dus over bijvoegelijk naamwoorden en werkwoorden in de verleden tijd, want andere woorden worden óf niet verbogen naar geslacht óf hebben een vast geslacht (zelfstandig naamwoorden). Het kan dus gebeuren dat zo'n woord verwijst naar de spreker, en dan zegt een man het dus anders dan een vrouw. Bijv.
Ik ben moe - Jestem zmęczony (man) / Jestem zmęczona (vrouw)
Het kalf is moe - Cielę (onzijdig) jest zmęczone
Ik sliep - Spałem (man) / Spałam (vrouw)
hij / zij / het sliep - spał / spała / spało

[Maria]

Dank! Dank, Dorenda!

[rowernik]

Ty +werkwoord =jij +werkwoord.
b.v czy ty nie wiesz ,ze [ja ]ty nie lubie.Weet je het niet,dat ik je niet mag.
b.v.czy ty nie rozumiesz,ze [ja] ty nie lubie.Begrijp jij niet ,dat ik je niet mag.
En dan zijn er nog de vulgaire woorden.

Klopt, maar ook ty blijft niet altijd ty:
b.v. Czy ty nie wiesz ,ze [ja ]cię nie lubię. Weet je het niet, dat ik je niet mag.
b.v. Czy ty nie rozumiesz,ze [ja] cię nie lubię. Begrijp jij niet, dat ik je niet mag.

[pietje bell]

In somige gevallen moet je wel naar het werkelijke geslacht kijken.
Komt er een bijvoegelijk naamwoord,bezittelijk voornaamwoord,een rangtelwoord of een aanwijzend voornaamwoord voor het zelfstandignaamwoord dan is dit wel het geval.
b.v recepcjonista[receptionist]of sprzedawca[verkoper].
Dan worden b.v.nw ,b.v.nw,rangtelwoord,en een aanwijzend voornaamwoord mnl.Of tewel deze krijgen de mannelijke vorm.
b.v dobry recepcjonista.Goede receptionist.
moj recepcjonista. Mijn ,,, ,,,
pierwszy recepcjonista.De eerste ,,,,,,
ten recepcjonista.Deze ,,,,.
Dit is ook met dentysta [tandarts] kierowca[chauffeur] artysta[kunstenaar]turysta[toerist]kolega[kennis,collega,bekenden].

En dan verandert de uitgang ook nog als er in een groep mensen[dus vrouwen en maar een man]
b.v zadowolona [tevreden] een vrouw zegt jestem bardzo zadowolona.Ben erg tevreden.
Een groep met daar een man jestesmy zadowoleni.Wij zijn tevreden.
Een groep vrouwen,jestesmy zadowolone,wij zijn tevreden.
Een man,zadowolony jestem,ik ben tevreden.


En Rowernik,het woordje ty verandert natuurlijk.ty is jij.
Jij,jou,jouw ty ,cie,ciebie,tobie,twoj.


Czy cos jeszcze.

[Maria]

Late reactie, maar bedankt hoor Pietje! Lekker ingewikkeld, al die uitgangen.

Heb nog een paar vraagjes: op pools-woordenboek.nl worden drie opties gegeven voor het wood 'gaan', namelijk: iść, jechać en jeździć. Welke is de meest gebruikelijk?

En wat betekent pędzimy, wiatrem en wszystkim? Op pools-woordenboek.nl staan helaas niet alle woorden :-)

[Jaap]

ieder woord is ook te vertalen op:
http://translate.google.com/#pl|nl|

[Maria]

Haha ja Jaap, als er iets een slechte vertaalmachine is, is het google translate

Ik kan het natuurlijk niet testen voor Pools, daar heb ik te weinig verstand van, maar als ik Nederlands, Frans, Engels en Duits naar elkaar laat vertalen, poeh. Bagger wat er dan uit komt.

[Maria]

Nuance: misschien geldt dat alleen voor zinnen en is het anders voor losse woorden.